Førebygging av sjølvmord og sjølvskading i skulen

RVTS Vest har utvikla eit skulebasert initiativ med mål om å redusere forekomst av sjølvmord og sjølvskading i skulen.

portrait-1216264_640
Foto: pixabay

Sjølvmord er eit alvorleg folkehelseproblem, Noreg er ikkje noko unntak i så måte. I aldersgruppene under 15 år er sjølvmord heldigvis sjelden [1], men forskning har vist oss at mange som gjer sjølvmord seinare i livet har debutert med sjølvmordstankar alt ved skulestart. Sjølvskading er langt hyppigare og har størst forekomst i tenåra og tidleg 20-åra [2].

RVTS Vest gjennomførte i åra 2011-2012 pilotprosjektet Selvmordsforebygging i skolen i to bydelar i Bergen (Skuleprosjekt I) [3]. Fleire personar (hovudsakeleg lærarar og skulehelsetenesta) vart rekruttert frå skulane og utgjorde ei ressursgruppe som holdt opplæring for personalet i skulane i sine bydelar. Portner-modellen (På engelsk «Gate-keeper» modellen) [4] og Train-the-trainer modellen [5] vart nytta i dette arbeidet. Portnermodellen har blitt brukt over store delar av verda og inneber i denne samanheng at trygge vaksne
kan ha ein nyttig posisjon som ein portnar eller dørvakt som ser elevane i kvardagen og kan oppdage endra atferd og andre signal på at den unge er i ein vanskeleg livssituasjon.

Ei kartlegging samt drøftingar i nettverket av ressurspersonar har gitt verdifulle tilskudd til raffinering og justering på veg mot prosjektet Forebygging av sjølvmord og sjølvskading i skulen (Skuleprosjekt II). Kunnskap om førebygging og gode implementeringsstrategiar i skulen dannar grunnlaget for prosjektet.

Ved Miami Dade County School District (MCSD) i Florida, USA, har man nytta ein variant av Portner-modellen ved at skulane har rekruttert og fått utdanna sine eigne «Trust Councellors» [6] (i dette prosjektet: Ressurspersonar) blant fleire andre tiltak. Desse rådgjevarane er tilgjengeleg for elevar som opplever vanskelege livssituasjonar, og kan også rettleie kollegaer i skulen når det gjeld denne type problematikk.

Skuledistriktet MCDS har registrert meir enn ei halvering av sjølvmord i løpet av ein seksårsperiode [7]. Å ta i bruk kunnskap og ferdigheiter som ikkje er kjernekompetanse for tilsette i skulen, krev både teoretisk kunnskap og praktisk skolering.

Mykje erfaring på implementeringsfeltet viser at slik praksis må følgast inn i organisasjonar gjennom eit styrt og systematisk arbeid. Prosjektet tek i bruk Train-the-trainer modellen og denne inneber at ekspertar (her RVTS Vest) kan utdanne ressurspersonar som i sin tur lærer opp dei som har den store kontaktflata med ungdommane (her: skulepersonalet). Både teoretisk kunnskap og praktiske ferdigheiter må innarbeidast og innøvast gjennom heile kjeden av formidling.

[1] Kilde: SSB
[2] Øverland, S: Selvskading, Oslo 2006
[3] Ytrebygda og Fana bydeler med til sammen 20 skoler
[4] Isaac, M.: Gatekeeper training… a systematic review, Cn Journ. Of Psychiatry,
2009
[5] Orfaly, R.: Train‐the‐trainer as an Educational Model in Public Health Preparedness.
I: J.Pub.Health Management & Practice, 2005
[6] Zenere, F.: The decline of youth suicidal behavior… I Suicide & Life – Threatening
Behavior, 1997.
[7] Zenere, F.: Suicide clusters and contagion, I Principal Leadership, 2009

Annie Norevik

Spesialkonsulent
Telefon: + 47 92 28 87 82

Logg inn

Fleire barn og unge i Noreg skadar seg sjølv. Av og til kan barn og unge ha det så vanskeleg at dei tek sitt eige liv.

Anne Marita Milde, psykologspesialist og spesialkonsulent i fagteam sjølvmordsførebygging er oppteken av at kunnskap om sjølvmord og sjølvskading blant dei som møter barn er viktig. 

 

AnneMarita_150– Vi ønskjer med denne korte filmen å setje fokus på auka kompetanse om sjølvmord og sjølvskading hos lærarar. Vi tilbyr Portnerkurs, som inneheld eit samtaleverktøy som gjer at ein vert betre i stand til å møte den sjølvmordsnære elev.

– Dette verktøyet er meint å gjere læraren tryggare i møte med eleven ein er bekymra for, ikkje komplisere læraren sin allereie travle kvardag. Målet er at læraren på denne måten faktisk kan bli i stand til å redde livet til barnet som er i fare for å ta sjølvmord.

RVTS Vest gjennomførte i åra 2011-2012 eit pilotprosjekt om sjølvmordsførebygging i skulen i bydelane Fana og Ytrebygda i Bergen. Fleire personar (hovedsakeleg lærarar) vart rekruttert frå skulane og utgjorde ei ressursgruppe som holdt opplæring i portnerkurset for personalet i skulane i sine bydelar.

– Erfaringane frå dette prosjektet er svært gode. Mange av dei som har vore med i prosjektet og fått opplæring i portnerkurs, seier at dei har blitt tryggare på å snakke med barn om vanskelege tema, ikkje berre tema som sjølvmord og sjølvskading, men og tema som seksuelle overgrep og rus.

– Porterkurset er ikkje berre for lærarar, også andre som arbeider med barn og unge har nytte av kurset, avsluttar Anne Marita.

SONY DSCGudrun Austad, psykiatrisk sjukepleiar og spesialkonsulent i fagteam sjølvmordsførebygging, har holdt mange portnerkurs.

– Lærarar har ofte ein nær relasjon til elevane sine, og det er eit godt utgangspunkt for å ta den vanskelege samtalen.

– Å ta den vanskelege samtalen inneber blant anna å kartleggje sjølvmordsfare. Det handlar også om kva vi skal gjere med den informasjonen barnet gir oss, og vegen vidare når det gjeld å finne hjelp til barnet.

Er du interessert i å vite meir om portnerkurset og RVTS Vest sitt arbeid med førebygging av sjølvmord og sjølvskading, kontakt Annie Norevik, teamleiar i fagteam sjølvmordsførebygging.

Relatert

Les kronikken “Lærere kan redde liv” i Bergens Tidende, av Anne MArita Milde og Annie Norevik

– Om sjølvmord er eit tabu tema, så er det ihvertfall tabu når det er snakk om barn

Organisasjonen Vivat Selvmordsforebygging arrangerer kursa «Møtet med den selvmordsnære elev» og «Førstehjelp ved selvmordsfare», retta mot blant andre lærarar og helse- og sosialarbeidarar.